YAYINLARIMIZ

Tokenleştirilmiş Para Piyasası Fonu Payları ve Teminat Sürecinin Sadeleştirilmesi


22 Ekim 2026 - İrem Gönül

Tokenleştirilmiş Para Piyasası Fonu Payları ve Teminat Sürecinin Sadeleştirilmesi

ISDA'nın 6 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı çalışma, tokenleştirilmiş para piyasası fonu paylarının finansal işlemlerde teminat olarak kullanılmasını hukuki ve operasyonel yönleriyle ele almaktadır. Bu kullanım kapsamında teminat sağlama saiki ile fon paylarının önce nakde dönüştürüldüğü işlemlerde bazı aşamalar kaldırılabilmektedir. Bu yolla, fon paylarının doğrudan teminat olarak kullanılması, bazı işlem aşamalarını azaltarak sürecin daha hızlı tamamlanmasına imkan sağlayabilir. Ancak bu imkanın kullanılabilmesi için fon payının karşı tarafça kabul edilmesi ve aktarımın hukuken geçerli sonuç doğurması gerekmektedir.[1]

Tokenleştirilmiş fon payının niteliği

Tokenleştirme, fon paylarının veya bu paylara ilişkin hakların dağıtık defter teknolojisi kullanılarak dijital birimler halinde kaydedilmesini ve aktarılmasını ifade etmektedir. Geleneksel fon payları da elektronik ortamda izlenmektedir. Buradaki yenilik, paylara ilişkin işlemlerin ortak kayıt altyapısı üzerinde yürütülebilmesi ve belirli koşullara bağlı olarak programlanabilmesidir. Tokenin sağladığı hakkın kapsamı ise fonun ve tokenleştirme yapısının hukuki özelliklerine göre belirlenmelidir. [1]

İşlem aşamalarının azaltılması

Bir kurumun fon paylarını elinde bulundurduğu, ancak karşı tarafa nakit teminat vermek zorunda olduğu durumda, önce paylarını fona iade ederek nakit elde etmesi gerekebilir. Ardından bu nakit karşı tarafa aktarılır. Teminatı alan taraf da nakdi değerlendirmek için yeniden fon yatırımı yapabilir. Bu süreç, pay iadesi, ödemenin hesaba geçmesi, nakit transferi ve yeniden yatırım gibi ayrı aşamalardan oluşmaktadır.

Fon payının doğrudan teminat kabul edilmesi halinde, teminatı sağlayan kurum paylarını önceden nakde çevirmeden kullanabilir. Böylece ilgili işlem bakımından fona iade ve nakit transferi aşamaları gereksiz hale gelebilir. Aktarılan, yatırımcının fon payı veya bu paya ilişkin haktır. Fonun portföyündeki varlıkların sırf bu aktarım nedeniyle satılması gerekmez. Teminatın verilmesi de borcun ifasıyla aynı hukuki sonucu doğurmaz. [1] Benzer bir sadeleşme, teminatın geri verilmesi sırasında da payların veya eşdeğer payların doğrudan aktarılabilmesiyle sağlanabilir.[1]

Bununla birlikte geleneksel fon payları da uygun düzenlemelerde doğrudan teminat olarak kullanılabilmektedir. Bu nedenle doğrudan pay kabulünün sağladığı kolaylık ile token teknolojisinin katkısı ayrı değerlendirilmelidir. Tokenleştirme, kayıt güncellemelerinin ve kurumlar arasındaki mutabakatın daha koordineli yürütülmesini sağlayabilir. Önceden belirlenen koşulları uygulayan yazılımlar olan akıllı sözleşmeler de bazı kontrolleri ve teminat hareketlerini otomatikleştirebilir. Kimlik, yetki ve yatırımcı uygunluğu kontrolleri ise devam eder. [1] Geleneksel MMF paylarının teminat olarak kullanımında, nakdin saklama kuruluşu üzerinden fona yönlendirildiği bazı düzenlemelerde, pay devir ve kayıt temsilcisi yalnızca saklama kuruluşunun kimliği hakkında bilgi sahibi olabilir. Bu durum, özellikle temerrüt halinde hak sahipliğinin ve teminat ilişkilerinin tespitini güçleştirebilir. DLT tabanlı ortak kayıt altyapısı ise ilgili tarafların kayıtları daha doğrudan takip edebilmesini sağlayarak şeffaflığı ve hak sahipliğinin doğrulanmasını destekleyebilir.[1]

Takas Zamanlaması

TMMF'ler, geleneksel MMF işlemlerine kıyasla bazı yapılarda saniyeler veya dakikalar içinde takas imkanı sunabilir. Geleneksel piyasa çalışma saatleriyle sınırlı olmayan dijital platformlar, saat dilimlerinden kaynaklanan kısıtları azaltabilir. Bu imkan, fonun hukuki ve operasyonel süreçleriyle uyumlu biçimde kullanıldığında teminat yönetiminde zaman tasarrufu sağlayabilir.[1]

Teknik aktarımın hukuki sonucu

Blokzincir üzerinde bir tokenin başka hesaba geçmesi, her yapıda fon payının hukuken devredildiği anlamına gelmemektedir. Bazı yapılarda dağıtık defter esas hak sahipliği kaydıdır. Diğerlerinde ise resmi kayıt başka bir sistemde tutulur ve token hareketinin bu kayda yansıtılması gerekir. Dolayısıyla devrin tamamlanma anı, kayıtlar arasında uyumsuzluk doğması halinde hangi kaydın esas alınacağı ve token hareketinin hak sahipliğine etkisi, ilgili fon belgeleri ve uygulanacak hukuk çerçevesinde belirlenmelidir.[1] [4]

ISDA çalışması, İngiliz ve New York hukukuna tabi ISDA 2016 VM CSA teminat sözleşmelerinden hareketle standardizasyon imkanlarını tartışmaktadır. Hangi fonların ve ağların kabul edileceği, teminatın hangi değer üzerinden hesaplanacağı, iadenin kapsamı ve gelir dağıtımlarının nasıl aktarılacağı açıklığa kavuşturulmalıdır. Sistem kesintilerinde tarafların yükümlülükleri de belirlenmelidir. ISDA, çalışmanın yayımlanmasına ilişkin duyuruda, olası standart değişikliklerin içeriği, biçimi ve uygulama takvimi hakkında piyasa katılımcılarının görüşlerini istemiştir. Çalışma, olası sözleşme değişikliklerini değerlendirmekte olup bütün tokenli fon paylarını teminat olarak kabul eden bağlayıcı bir düzenleme niteliğinde değildir. [1]

ESMA’nın 9 Ekim 2026 tarihli görüş toplama çalışması da tokenleştirilmiş teminatın merkezi karşı taraflarca kullanımında hukuki geçerlilik, takasın kesinliği, likidite ve operasyonel dayanıklılık konularını ele almaktadır. Çalışma, kabul edilebilir teminat türlerini genişletmeyi amaçlamamakta; mevcut uygun varlıkların tokenleştirilmesinin teminat süreçlerine etkisini incelemektedir. Bu yönüyle ISDA’nın ikili teminat ilişkilerine odaklanan değerlendirmesini merkezi takas bakımından tamamlayan bir tartışma alanı sunmaktadır.[4]

Temel tokenleştirme yapılarının özellikleri

ISDA'nın benimsediği hukuki sınıflandırmada hamiline, sicile dayalı ve talep hakkına dayalı olmak üzere üç temel yapı bulunmaktadır. Hamiline yapıda token, token sahibinin münhasır kontrolü altında bulunan ve mülkiyet hakkına konu olan bir dijital nesne olarak ele alınmaktadır.[1] Kanaatimce, token sahibinin doğrudan kontrolüne öncelik verilen uygulamalarda, fon payına ilişkin hakların hukuken geçerli aktarımı sağlanabildiği ölçüde hamiline yapı tercih edilebilir. Bununla birlikte, resmi kayıtları blokzincirde tutan sicile veya talep hakkına dayalı yapılarda da aktarım ve kayıt güncellemesi birlikte gerçekleşebilir.[1] Bu nedenle model tercihi, aktarım hızının yanında hak sahipliğinin korunması ve operasyonel ihtiyaçlar da değerlendirilerek yapılmalıdır.

Likiditeye etkisi ve devam eden riskler

Doğrudan pay kullanımının bir sonucu, belirli işlemler için fondan nakit çekme ihtiyacının azalması olabilir. Yatırımcıların paylarını başka kişilere devredebilmesi de fona yönelen iade taleplerini ve bu talepleri karşılamak için yapılacak varlık satışlarını azaltabilir. Avrupa Merkez Bankası bu imkanı, tokenleştirilmiş para piyasası fonlarının olası faydaları arasında değerlendirmektedir. Ancak karşı tarafın payı kabul etmesi veya satın alması gerekir. [2]

Payın hızlı aktarılabilmesi, fon değerinin korunacağını veya payların nakde çevrilebileceğini garanti etmez. Alıcı bulunamaması ve portföy varlıklarının satılamaması sorunları devam edebilir. Benzer şekilde, günün her saatinde token aktarılabilmesi, fondan nakit ödeme alınmasının aynı saatlerde mümkün olduğu anlamına gelmez. Yazılım hataları ve siber saldırılar ek riskler yaratabilir. Çok sayıda otomatik teminat satışının aynı anda gerçekleşmesi ise satış baskısını büyütebilir. [2]

Türk hukuku bakımından değerlendirme

Türkiye bakımından başlangıç noktalarından biri, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 13 düzenlemesidir. Maddeye 2024 yılında eklenen hükümler, Kurula sermaye piyasası araçlarının kripto varlık olarak ihracı ve ilgili elektronik ortamda kayden izlenmesi için esaslar belirleme yetkisi vermektedir. Bu yapıdaki hakların izlenmesi ve devrinde elektronik kayıtların esas alınması da düzenlenmiştir. Somut fon uygulaması, ilgili SPK esaslarıyla birlikte incelenmelidir. [3]

Kanunun 47. maddesi ise MKK nezdinde kayden izlenen sermaye piyasası araçlarına ilişkin teminat sözleşmelerinde yazılı şekli ve mülkiyetin devredildiği veya teminat verende kaldığı yapıları düzenlemektedir. Yeni kayıt yapısındaki fon paylarına hangi teminat hükümlerinin uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Payın devredilebilirliği, saklanması ve teminatın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi de hukuki incelemenin parçasıdır. [3]

Sonuç

Tokenleştirilmiş fon paylarının teminat olarak kullanımında işlem aşamalarının azaltılması, süre ve maliyet bakımından fayda sağlayabilir. Bu faydanın değerlendirilmesinde, teknik aktarım ile hukuki hak sahipliği kaydının ne ölçüde bütünleştiği, mutabakat ihtiyacı ve toplam işlem maliyeti birlikte dikkate alınmalıdır. Kurumsal kullanımın yaygınlaşması, ortak sözleşme hükümlerinin fonların farklı yapılarına uyarlanmasına ve kayıt altyapısının bu hükümlerle uyumlu çalışmasına bağlıdır.

Kaynakça

[1] ISDA, Assessing Tokenized Money Market Funds as Eligible Collateral Under the ISDA CSA, 6 Ekim 2026 tarihli çalışma (bölüm 3, 4 ve 5) ve aynı tarihli yayımlanma duyurusu.

[2] Avrupa Merkez Bankası, Tokenised money market funds: new technology, familiar risks?, Macroprudential Bulletin 33, Nisan 2026.

[3] 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, m. 13 ve 47, MKK tarafından yayımlanan derlenmiş metin.

[4] ESMA, Call for Evidence — CCP Collateral Tokenisation, ESMA91-1505572268-4934, 9 Ekim 2026, özellikle bölüm 3–6.