Siber Saldırılara Karşı Şirket Önlemleri ve Sözleşmesel Sorumluluk
Fransa'da Ekim 2026'da süpermarketlerin soğutma sistemlerini etkilemiş olan siber saldırılar, gıdaların bozulmasına ve ekonomik kayıplara sebebiyet vermiştir. CERT-FR, 12 Ekim'de yayımladığı ve 16 Ekim'de güncellediği uyarıda Danfoss, Copeland ve Dixell ürün gruplarındaki uzaktan kontrol cihazlarının ele geçirildiğini bildirmiştir. Uyarı, cihazların doğrudan internete açıklığının kaldırılması, korunan bağlantılar üzerinden erişim ve güvenlik ayarlarının kontrolü gibi önlemler içermektedir.
Bu olay, şirketlerin siber güvenlik değerlendirmesine üretim, depolama ve soğutma süreçlerini yöneten bağlantılı cihazları da dahil etmesinin önemini ortaya koymaktadır. Cihazı üretmek, sisteme kurmak, güncellemek ve uzaktan izlemek farklı kişilerce yürütülebilir. Bu nedenle teknik önlemler, her görevin kim tarafından yerine getirileceğini ve uygulamanın nasıl doğrulanacağını gösteren sözleşme hükümleriyle birlikte ele alınmalıdır.
Şirketlerin somut sorumluluğu ilgili sözleşmeler, uygulanacak hukuk ve teknik bulgular incelenerek belirlenebilir. CERT-FR uyarısı, tek başına belirli bir şirketin sözleşmesini ihlal ettiğini göstermemektedir.
Risklerin ve Sözleşmesel Görevlerin Belirlenmesi
Şirket öncelikle cihazlarını, yazılımlarını ve dış bağlantılarını güncel bir envanterde izlemelidir. Cihazın konumu ve sorumlusu, yazılım sürümü, üreticinin destek süresi ve uzaktan erişebilen hizmet sağlayıcılar bu kayıtta gösterilebilir. Örneğin soğutma kontrol cihazında yaşanacak kesintinin hangi ürünleri ve mağazaları etkileyeceğinin belirlenmesi, güncelleme ve erişim denetiminin önceliklendirilmesini sağlar.
7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu m. 4, güvenlik tedbirlerinin ürün ve hizmetlerin yaşam döngüsü boyunca uygulanmasını temel ilkeler arasında saymaktadır. Kişisel veriler bakımından da 6698 sayılı Kanun m. 12, hukuka aykırı işleme ve erişimin önlenmesi ile verilerin korunması için gerekli teknik ve idari tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir. Şirket içinde bilgi işlem ve operasyon sorumluları ile yönetime yapılacak bildirimlerin düzeni belirlenmelidir.
Sözleşme incelemesi, işletmenin taraf olduğu satış, yazılım lisansı, kurulum, bakım ve uzaktan yönetim ilişkilerinin belirlenmesiyle başlamalıdır. Üretici ile işletme arasında doğrudan sözleşme bulunmayabilir; bakım hizmeti farklı bir şirketten alınmış olabilir. Her tarafın yükümlülüğü kendi sözleşmesi ve ilişkinin hukuki niteliği içinde değerlendirilmelidir.
NIST Siber Güvenlik Çerçevesi 2.0, siber risk yönetimini yönetişim, risklerin belirlenmesi, koruma, tespit, müdahale ve faaliyetlerin yeniden sürdürülmesi olmak üzere altı işlev altında ele almaktadır. Birbiriyle bağlantılı bu işlevler, teknik önlemler ile şirket içi görev dağılımının birlikte değerlendirilmesine yardımcı olur. Sözleşmelerde güncelleme, erişim ve müdahale sorumluluklarının belirlenmesi ve tedarikçilerin bu yükümlülüklere uyumunun izlenmesi de bu bütünlük içinde ele alınabilir.
|
İlgili taraf |
Açıklığa kavuşturulacak görev |
İncelenecek kayıt |
|
Üretici veya yazılım sağlayıcısı |
Güncelleme sunumu, destek süresi ve güvenlik duyuruları |
Lisans koşulları, destek taahhüdü ve sürüm duyuruları |
|
Kurulum firması |
Güvenli yapılandırma ve teslimde yapılacak kontroller |
Kurulum raporu, ayarlar ve kabul tutanağı |
|
Bakım ve uzaktan yönetim sağlayıcısı |
Güncelleme uygulaması, erişim yönetimi ve alarm takibi |
Bakım kayıtları, yetki listesi ve işlem kayıtları |
|
İşletme |
Gerekli onaylar, yerinde kontrol ve bildirilen risklere ilişkin kararlar |
Onaylar, uyarılar ve kontrol kayıtları |
Saldırı Öncesi Önlemler ve Sözleşme Hükümleri
Sözleşmenin teknik ekinde korunacak sistemler, hizmet kapsamı, tarafların görevleri ve uygulanacak kontrol yöntemleri gösterilmelidir. Alt yüklenicilere uygulanacak güvenlik gerekleri ve bunlara uyumun nasıl izleneceği de belirlenmelidir. Aşağıdaki örnek hükümler bakım ve uzaktan yönetim hizmeti için hazırlanmıştır; kapsamları somut hizmete ve teknik imkanlara uyarlanmalıdır.
Erişim Yetkileri ve Kimlik Doğrulama
Çalışan ve hizmet sağlayıcıların erişimi, görevleri için gereken yetkilerle sınırlandırılmalıdır. Her kullanıcıya kişisel hesap tanımlanmalı, günlük kullanım hesabı ile yönetici hesabı ayrılmalı ve ilişki sona erdiğinde erişim kaldırılmalıdır. Örneğin, sıcaklığı izlemekle yetkilendirilen bir mağaza çalışanına sıcaklık sınırlarını değiştirme yetkisi verilmesi ayrıca gerekçelendirilmelidir.
Varsayılan parolalar değiştirilmeli; e-posta, yönetici hesapları ve uzaktan erişimde çok faktörlü kimlik doğrulama kullanılmalıdır. Bu yöntemin amacı, girişin farklı türde doğrulama unsurları aracılığıyla teyit edilmesidir. Kimlik avına dayanıklılık için FIDO2/WebAuthn uyumlu güvenlik anahtarı gibi yöntemler değerlendirilebilir; SMS kodu kullanımı aynı korumayı sağlamayacaktır. Eski cihazlarda doğrulama, korunan bir ara erişim sistemi üzerinden sağlanabilir. Yetkisiz hesabın ayar değiştiremediği ve uzaktan girişte ek doğrulamanın istendiği sınanmalıdır.
Örnek hüküm: Sağlayıcı, uzaktan bakım erişimini kişiye özgü hesaplar ve çok faktörlü kimlik doğrulama kullanan korumalı bir bağlantı üzerinden yürütür. Erişim, yetkilendirilen cihaz ve işlemlerle sınırlandırılır; hesabın kimliği, bağlantı zamanı ve yapılan ayar değişiklikleri kaydedilir. Geçici bakım yetkileri işlem tamamlandığında kapatılır.
Ağların Ayrılması ve Uzaktan Erişim
İnternete açık cihaz yönetim ekranları belirlenmeli ve gereksiz doğrudan erişim kapatılmalıdır. CERT-FR, ilgili cihazlara güvenli VPN veya korunan ağ üzerinden erişilmesini önermektedir. VPN, uzaktan bağlantı için korunan bir iletişim kanalı sağlar; bu kanalda da kullanıcı yetkileri ve kimlik doğrulama yönetilmelidir. Ofis bilgisayarları, misafir ağı ve kritik cihazlar ayrı ağ bölümlerinde tutulmalı; aralarında yalnızca gerekli iletişime izin verilmelidir. Ağlara farklı adlar verilmesi, trafik sınırsız bırakılıyorsa yeterli değildir. Misafir ağından soğutma cihazının yönetim ekranına erişilemediği teknik ekipçe doğrulanabilir.
Güncellemeler ve Güvenli Yapılandırma
Üreticinin güncelleme sunması ile güncellemenin cihaza uygulanması ayrı görevler olarak düzenlenmelidir. Güvenlik duyuruları kullanılan sürümlerle karşılaştırılmalı; sorumlu kişi, risk seviyesine göre süre, test ve onay usulü belirlenmelidir. İnternete açık veya aktif saldırılarda kullanılan güvenlik açıklarından etkilenen sistemler öncelikle değerlendirilmelidir. Kritik cihazlarda ayar yedeği ve güvenli geri dönüş planı hazırlanmalı; uygulama sonrasında sürüm ve işlevler doğrulanmalıdır. Gereksiz servisler kapatılmalı, desteği sona eren cihazlar için değiştirme veya erişimi sınırlandırma planı oluşturulmalıdır. CERT-FR'ye göre savunmasız cihazı yalnızca fabrika ayarlarına döndürmek yeniden ele geçirilmesini önlemeye yeterli değildir.
Örnek hüküm: Sağlayıcı, hizmet kapsamındaki ürünlere ilişkin güvenlik duyurularını izler ve uygulanabilir güncellemeleri işletmeye bildirir. Teknik ekte kendisine bırakılan güncellemeleri, ekteki süre, test ve onay usulüne göre uygular. Kritik bir güncelleme ertelenirse taraflar gerekçeyi, geçici korumayı ve uygulama tarihini yazılı olarak kaydeder. Güncelleme sonrasında sürüm ve çalışma kontrolleri raporlanır.
Kayıtlar ve Alarm Takibi
Girişler, başarısız giriş denemeleri ve önemli ayar değişikliklerine ilişkin işlem kayıtları, diğer adıyla loglar, izlenmelidir. Kayıtlara erişim ve silme yetkileri sınırlandırılmalı; olağan dışı giriş veya ayar değişikliği uyarısını kimin değerlendireceği belirlenmelidir. Çalışanlara şüpheli mesajları ve beklenmeyen erişim taleplerini bildirme yöntemi, bakım personeline de görevine uygun erişim ve ayar değişikliği usulleri öğretilmelidir.
Soğutma örneğinde sıcaklık alarmının kime ulaşacağı, mesai dışında kimin yanıt vereceği ve ne zaman yerinde müdahale yapılacağı sözleşmede açıklanmalıdır. Alarm sınırları saklanan ürünlere göre belirlenmeli; gerektiğinde bağımsız ölçüm ve yerinde kontrol yapılmalıdır. Alarmın ilgili kişiye ulaştığı deneme ile doğrulanmalıdır.
Yedekleme ve Müdahale Hazırlığı
Kritik veri ve cihaz ayarlarının yedekleri, saldırganın kolayca değiştiremeyeceği veya silemeyeceği biçimde korunmalıdır. Çevrimdışı veya belirli süre değiştirilemeyen ve silinemeyen yedekler, şifreleme ve sınırlı erişim değerlendirilebilir. Geri yükleme denemesinde kurtarılan veriler, işlem süresi ve sistemin güvenli çalışması kaydedilmelidir. Kabul edilebilir veri kaybı ve kesinti süresi faaliyete göre belirlenmelidir. Soğutma süreçlerinde alternatif depolama ve ürünlerin taşınması da planlanmalıdır.
Müdahale planında karar verecek kişiler, iletişim kanalları, dış uzmanlar ve bildirim sorumluları gösterilmelidir. Plan, gece vardiyasında sıcaklık alarmı verilmesi ve bakım firmasına ulaşılamaması gibi bir senaryoyla sınanabilir. Tatbikatta kararın kim tarafından verildiği, ürünlerin nasıl korunduğu ve kayıtların nasıl saklandığı değerlendirilmelidir.
Tedarikçi Denetimi ve Eksiklerin Giderilmesi
Tedarikçinin güvenlik gereklerine uyumu doğrulanabilmelidir. Rapor isteme ve denetim yöntemi sözleşmede belirlenebilir; güncelleme raporları, erişim listeleri ve işlem kayıtları incelenebilir. Eksikler için giderim süresi ve yeniden kontrol öngörülmelidir. Tekrarlanan veya giderilmeyen aykırılıklarda fesih koşulları, hizmetin güvenli aktarılması ve sözleşme sonunda erişimlerin kaldırılması da düzenlenmelidir.
Saldırı Gerçekleştiğinde Müdahale ve Bildirim
Olay tespit edildiğinde müdahale planı devreye alınmalı, teknik müdahale ile bildirim değerlendirmesi birlikte yürütülmelidir.
- Müdahale ekibinin haberdar edilmesi. Olayın fark edildiği zaman, etkilenen sistemler ve ilk bulgular kaydedilmeli; teknik ve operasyon sorumlularına ulaşılmalıdır.
- Yayılmanın sınırlandırılması. Etkilenen bağlantılar kontrollü biçimde sınırlandırılmalı, ele geçirilen hesapların erişimi kapatılmalıdır. Fiziksel süreçlerde güvenli çalışma gözetilmelidir.
- Delillerin korunması. İşlem kayıtları, uyarılar ve ilgili dosyalar bütünlükleri korunarak saklanmalıdır. Silme veya yeniden kurulum delil kaybına yol açabilir; dijital kopyaların alınması uzman ekipçe planlanmalıdır.
- Etkilerin belirlenmesi. Hizmet, stok ve veri kaybı belirlenmeli; kişisel veri ihlali ve bildirim gereği hukuk birimiyle değerlendirilmelidir.
Sözleşmesel ve Kanuni Bildirimler
Sözleşmede ilk bildirimin muhatabı ve kanalı, müdahale desteği ve kayıtların korunması düzenlenmelidir. Aşağıdaki dört saatlik süre, örnek bir sözleşmesel üst sınırdır; hizmetin riskine ve uygulanacak yükümlülüklere göre belirlenmelidir. Bu süre, kanuni bildirimlerin yerine geçmez.
Örnek hüküm: Sağlayıcı, hizmeti etkileyen siber olayı öğrendiğinde işletmenin belirlediği irtibat kişisine gecikmeksizin ve en geç dört saat içinde ilk bildirimini yapar. İlk bildirimde bilinen etki, etkilenen sistemler ve alınan önlemler yer alır. Eksik bilgiler tespit edildikçe tamamlanır; olay kayıtları korunur.
6698 sayılı Kanun m. 12/5 kapsamındaki kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkalarınca elde edilmesi halinde veri sorumlusu, ihlali öğrendiği tarihten itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna bildirim yapmalıdır. Bu süre, Kurulun 2019/10 sayılı kararına dayanmakta olup her siber saldırı için geçerli genel bir süre değildir. Teknik incelemenin tamamlanması beklenmemeli; eksik bilgiler gecikmeden aşamalı sunulmalı, gecikme varsa nedenleri açıklanmalıdır. Etkilenen kişiler belirlendikten sonra bu kişilere de makul olan en kısa sürede bildirim yapılır.
7545 sayılı Kanun m. 7/1-b kapsamındaki ilgili aktörlerin hizmet sundukları alanda tespit ettikleri zafiyet veya siber olayları Siber Güvenlik Başkanlığına gecikmeksizin bildirmesi ayrıca değerlendirilmelidir. Sektörel düzenlemeler, sigorta poliçesi ve diğer sözleşmelerden doğan bildirimler de izlenmelidir. Soğutma cihazının ele geçirilmesi, tek başına kişisel verilerin elde edildiğini göstermez; veriler üzerindeki etki ayrıca araştırılmalıdır.
Sistemlerin Güvenli Biçimde Yeniden Çalıştırılması
Sistemler yeniden devreye alınmadan önce saldırının giriş yolu giderilmeli, ele geçirilen hesapların parolaları ve erişim anahtarları değiştirilmeli, yedeklerin güvenilirliği kontrol edilmelidir. Kritik işlevler test edilerek kademeli dönüş planlanmalıdır. Olay sonrasında kök neden, müdahale süresi ve eksik kalan kontroller değerlendirilerek plan güncellenmelidir.
Sözleşmesel Sorumluluğun Tespiti
Türk Borçlar Kanunu m. 112, borcun hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle oluşan zararın giderilmesini düzenlemektedir. Borçlu, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Genel sözleşmesel sorumluluk incelemesinde üstlenilen yükümlülük, borca aykırılık, zarar ve nedensellik bağı belirlenmelidir.
Saldırının gerçekleşmesi tek başına sağlayıcının sözleşmeyi ihlal ettiğini ortaya koymaz. Üçüncü kişinin saldırısı da üstlenilen güvenlik görevlerinin incelenmesini gereksiz hale getirmez. Güncellemenin uygulanmaması değerlendirilirken güncellemenin mevcut olup olmadığı, uygulama görevinin kimde bulunduğu ve uygulansaydı somut saldırıyı önleyip önleyemeyeceği araştırılmalıdır.
Bozulan stok, cihaz onarımı ve faaliyet kesintisi gibi zarar kalemleri ayrı belirlenmelidir. Erişim ve alarm kayıtlarının zaman çizelgesi, saldırının sisteme girmesine neden olan eksiklik ile zararın büyümesine yol açan gecikmenin ayrılmasını kolaylaştırabilir. Aşağıdaki varsayımlar, Fransa'daki şirketler hakkında bir tespit içermemektedir.
İlk örnekte bakım firması güncellemeyi uygulamayı üstlenmiş, ancak mevcut güncellemeyi uygulamamıştır. Saldırı bu güncellemenin giderdiği güvenlik açığı kullanılarak gerçekleştirilmişse, üstlenilen görevin yerine getirilmemesinin zararla ilişkisi incelenmelidir. Güncellemenin uygulandığını gösteren kayıt ile yalnızca indirildiğini gösteren kayıt aynı sonucu ispatlamaz.
İkinci örnekte bakım firması güncellemeyi ve riski yazılı olarak bildirmiş, işletme uygulamayı ertelemiştir. Bildirimin içeriği, onay usulü ve geçici tedbirler değerlendirilmelidir. İşletmenin zararın doğmasına veya artmasına katkısı, TBK m. 114/2 ve m. 52 çerçevesinde tazminat bakımından önem taşıyabilir.
Üçüncü örnekte sıcaklık alarmı oluşmuş, ancak takiple görevli taraf müdahale etmemiştir. Zamanında yanıt verilseydi hangi ürünlerin korunabileceği araştırılmalıdır. Saldırıyı önleme görevi ile oluşan kaybı sınırlandırma görevi farklı taraflarca üstlenilmiş olabilir.
Sorumluluğun Sınırlandırılması
Sorumluluk tavanı ve zarar istisnaları emredici hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir. TBK m. 115/1 uyarınca borçlunun ağır kusuruna ilişkin sorumluluğu önceden kaldıran anlaşmalar geçersizdir. Alt yüklenici kullanılması halinde m. 116'daki yardımcı kişi sorumluluğu ve sözleşme hükümlerinin geçerlilik sınırları ayrıca incelenmelidir. Siber saldırıya ilişkin istisnanın üstlenilen güvenlik görevlerinin ihlalini de kapsayıp kapsamadığı açıklığa kavuşturulmalıdır.
Siber Risk Sigortasının Kapsamı
Poliçede olay müdahalesi, iş durması ve üçüncü kişi taleplerinin hangi koşullarda karşılanacağı; limitler, muafiyetler ve bildirim koşulları incelenmelidir. Bozulan stok ve cihaz hasarı için fiziksel zarar teminatının kapsamı ayrıca önem taşımaktadır. Bu nedenle somut poliçenin genel ve özel şartları ile varsa ek teminatları incelenmelidir.
CERT-FR'nin soğutma hizmet sağlayıcısına veri akışı kesilmeden önce sigorta sözleşmesinin kontrol edilmesini önermesi de teknik müdahale ile sözleşme koşullarının birlikte değerlendirilmesinin somut bir örneğidir.
Uygulamanın Kayıtlarla Doğrulanması
Görevlerin sözleşmede yazılması, önlemlerin uygulandığının izlenmesiyle tamamlanmalıdır. Aşağıdaki kayıtlar hem şirket içi kontrolü hem de olay sonrasındaki sorumluluk incelemesini destekleyebilir. Sorumlu kişiler şirketin yapısına ve hizmet sözleşmelerine göre belirlenmelidir.
|
Kontrol |
Örnek sorumlu |
Uygulama kanıtı |
|
Cihaz envanteri |
Bilgi işlem ve operasyon |
Sürüm, destek süresi ve dış bağlantıları içeren güncel liste |
|
Hesaplar ve doğrulama |
Sistem yöneticisi |
Yetki listesi ve çok faktörlü giriş denemesi |
|
Ağ ve uzaktan erişim |
Ağ sorumlusu |
Erişim kuralları ve izin sınırlarının testi |
|
Güncelleme |
Bakım ve bilgi işlem |
Sürüm doğrulaması ve işlev kontrolü |
|
Alarm ve kayıtlar |
Güvenlik ve operasyon |
Alarm iletim denemesi ve inceleme kaydı |
|
Yedekleme |
Yedekleme sorumlusu |
Geri yükleme sonucu ve tamamlanma süresi |
|
Tedarikçi |
Satın alma, hukuk ve bilgi işlem |
Güvenlik hükümleri ve güncel erişim listesi |
|
Müdahale ve bildirim |
Yönetim, hukuk ve teknik sorumlular |
Tatbikat sonucu, öğrenme zamanı ve gönderim kaydı |
Sonuç
Kanaatimizce şirketlerin önceliği, faaliyetlerine özgü riskleri belirleyerek teknik önlemleri uygulanabilir bir görev dağılımına dönüştürmektir. Erişim testleri, sürüm kontrolleri ve olay tatbikatları, üstlenilen görevlerin yerine getirilip getirilmediğini göstermelidir. Zarar meydana geldiğinde ise sözleşme hükümleri, teknik bulgular ve zararın oluşumu birlikte incelenmelidir. NIST ve CISA rehberleri teknik değerlendirmeye yardımcı olurken, hukuki yükümlülüklerin kapsamı uygulanacak mevzuat ve sözleşmelere göre belirlenmelidir.
Kaynakça
[1] Reuters, Hackers heat French supermarket fridges, sparking fires and spoiling food, 12 Ekim 2026.
[2] CERT-FR, Incident de sécurité ciblant les contrôleurs à distance des installations de réfrigération, CERTFR-2026-ALE-012, 12 Ekim 2026; son güncelleme 16 Ekim 2026.
[3] 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu, 19 Mart 2025 tarihli ve 32846 sayılı Resmi Gazete, m. 4/1-ç ve 7/1-b.
[4] Kişisel Verileri Koruma Kurulu, Kişisel Veri İhlali Bildirim Usul ve Esaslarına İlişkin 24.01.2019 Tarihli ve 2019/10 Sayılı Karara İlişkin Duyuru, özellikle 6698 sayılı Kanun m. 12/5 kapsamındaki bildirim yükümlülüğüne ilişkin açıklamalar.
[5] NIST, The NIST Cybersecurity Framework (CSF) 2.0, NIST CSWP 29, 26 Şubat 2024, özellikle bölüm 2 ve GV.SC-02, GV.SC-05, GV.SC-07 alt kategorileri.
[6] NIST, NIST Cybersecurity Framework 2.0: Quick-Start Guide for Cybersecurity Supply Chain Risk Management (C-SCRM), SP 1305, Ekim 2024.
[7] NIST, Guide to Operational Technology (OT) Security, SP 800-82 Rev. 3, Eylül 2023, özellikle bölüm 5.2.3, 6.2.4 ve 6.2.10.
[8] NIST, Digital Identity Guidelines: Authentication and Authenticator Management, SP 800-63B-4, Temmuz 2025, özellikle bölüm 3.1.3 ve 3.2.5.
[9] NIST, Guide to Enterprise Patch Management Planning: Preventive Maintenance for Technology, SP 800-40 Rev. 4, Nisan 2022, özellikle bölüm 2.3 ve 3.
[10] CISA, FBI, NSA ve MS-ISAC, #StopRansomware Guide, Ekim 2023, özellikle yedekleme ve müdahale planlamasına ilişkin açıklamalar.
[11] NIST, Incident Response Recommendations and Considerations for Cybersecurity Risk Management: A CSF 2.0 Community Profile, SP 800-61 Rev. 3, Nisan 2025.
[12] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 52, 112 ve 114–116.