HUKUKİ GELİŞMELER

Dijital Müşteri Ediniminde Yeni Dönem: Uzaktan Kimlik Tespitine İlişkin Güncel Düzenlemeler


20 Ekim 2026 - Aleyna Adıgüzel

Dijital Müşteri Ediniminde Yeni Dönem: Uzaktan Kimlik Tespitine İlişkin Güncel Düzenlemeler

Finansal hizmetlerde müşteri ilişkisinin şubeye gelmeden, tamamen dijital kanallar üzerinden kurulması artık olağan bir yöntemdir. Bu sürecin hukuki dayanağı, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve buna bağlı mevzuattaki kimlik tespiti yükümlülüğüdür. Uzaktan kimlik tespitinin genel çerçevesi 2021 yılında Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Genel Tebliği (Sıra No: 19) ile çizilmiş, bankalar, sermaye piyasası kurumları ile ödeme ve elektronik para kuruluşları için de ayrıca sektörel düzenlemeler yapılmıştır.

Yalnızca Türk uyruklu müşterileri kapsayan bu çerçeve, 2026 yazında MASAK, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından art arda yapılan değişikliklerle genişletilmiş; yabancı uyruklu kişilerin de belirli koşullarla uzaktan müşteri olarak kabul edilebilmesinin yolu açılmış ve uzaktan kimlik tespitinde kullanılacak teknik yöntemler güncellenmiştir.

1. MASAK Genel Tebliği: Yabancı Uyruklu Kişiler İçin Genel Çerçeve

27 Haziran 2026 tarihli ve 33293 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 32) ile Tebliğe eklenen 4/C maddesi, yükümlülerin Türk uyruklu olmayan gerçek kişilerin kimlik tespitini de uzaktan yapabilmesine imkân tanımaktadır. Ancak MASAK düzenlemesi, uzaktan kimlik tespitini ilgili kuruluşun kendi sektörel mevzuatının buna izin vermesi koşuluna bağladığından, yöntemin fiilen kullanılabilmesi sektörel düzenlemelere de bağlıdır. Değişiklik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Bunun ön koşulu, kişinin uluslararası ICAO 9303 standardına uygun ve yakın alan iletişimi (NFC) özelliği taşıyan bir pasaporta sahip olmasıdır. Pasaport çipindeki bilgiler belge üzerindeki bilgilerle NFC aracılığıyla eşleştirilmeli; bu doğrulama yapılamazsa uzaktan iş ilişkisi kurulamaz. Kimlik tespiti, bu konuda özel eğitim almış personel tarafından görüntülü görüşmeyle yapılır; canlılık testi ve fotoğraf karşılaştırması için yapay zekâ temelli uygulamalardan yararlanılabilir. Müşterinin IP adresi, cihaz kimliği, konumu ve tarayıcı bilgileri de risk temelli olarak değerlendirilir ve şüpheli bir durumda süreç sonlandırılır.

Bu yöntemle kabul edilen müşteriler için sıkı tedbirler öngörülmüştür:

  • Müşteri yüksek risk grubunda değerlendirilir.
  • Adres en geç üç ay içinde yerleşim yeri belgesi, güncel abonelik faturası, resmî belge veya ilgili ülkenin kamuya açık veri tabanları üzerinden teyit edilir; teyit tamamlanmadan para transferi ve nakit çekim yapılamaz.
  • Hesapta başka bir işlem yapılmadan önce, müşterinin kimlik bilgileriyle uyumlu bir banka hesabından veya kartından doğrulama amaçlı transfer yapılmalı ve transfer bilgileri kimlik bilgileriyle karşılaştırılmalıdır. Bu işlem makul sürede tamamlanmazsa işlemin reddi ve iş ilişkisinin sonlandırılmasına ilişkin kurallar uygulanır.
  • Hesaba yalnızca müşterinin yurt dışındaki kendi adına açılmış hesaplarından para gönderilebilir; yurt dışına çıkışlar da yalnızca müşterinin kendi hesaplarına yapılabilir. Müşterinin kimliği sonradan yüz yüze tespit edilirse bu kısıtlamalar uygulanmaz.

Yükümlülerin bu müşterilere ilişkin risk tedbirlerini ve bir uygulama rehberini kurum politikalarına yansıtması, uygulamaya başladıktan itibaren bir ay içinde MASAK’a bildirim yapması ve üç ayda bir istatistiki bilgi göndermesi gerekmektedir. Yükümlünün riskli olarak belirlediği ülkelerin vatandaşları bu yöntemle müşteri olarak kabul edilemez.

Ticaret siciline kayıtlı şirketleri temsile yetkili yabancı uyruklu kişilerin kimlik tespiti de aynı esaslara göre yapılabilecektir.

2. SPK Düzenlemesi: Sermaye Piyasası ve Kripto Varlık Sektörü

3 Eylül 2026 tarihli ve 33359 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan III-42.1.b sayılı Tebliğ ile Aracı Kurumlar, Portföy Yönetim Şirketleri ve Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ (III-42.1)’e 8/A ve 9/A maddeleri eklenmiştir. Değişiklik yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

8/A maddesi, yabancı uyruklu kişilerin pasaportla uzaktan kimlik tespiti bakımından MASAK esaslarını sermaye piyasası kurumlarına ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarına uyarlamaktadır. Sektöre özgü olarak adres teyidi tamamlanana kadar kripto varlık transferi ve sermaye piyasası araçlarının virmanı da yapılamayacak; müşterinin kendi hesaplarıyla sınırlı para giriş ve çıkışları yalnızca SWIFT üzerinden gerçekleştirilecektir. Bu müşterilerin portföy büyüklükleri ve yatırım tutarları üç ayda bir MASAK’a bildirilecektir.

9/A maddesiyle ise ticaret siciline kayıtlı şirketlerin uzaktan kimlik tespiti ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Şirketi temsile yetkili kişinin kimliği tespit edilecek, temsil yetkisi MERSİS ve Ticaret Sicili Gazetesi kayıtlarıyla, gerektiğinde imza sirküleriyle doğrulanacak; şirkete ilişkin bilgiler ayrıca Gelir İdaresi kayıtlarıyla eşleştirilecektir. Gerçek faydalanıcı belirlenemezse ya da bilgiler arasında uyumsuzluk bulunursa süreç sonlandırılır. Temsilcinin aynı kurumda zaten hesabı varsa, şirket adına başvuru internet şubesi veya mobil uygulama üzerinden yapılabilecektir.

3. TCMB Düzenlemeleri: Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları

4 Eylül 2026 tarihli ve 33360 sayılı Resmî Gazete’de TCMB’nin iki düzenlemesi yayımlanmıştır. Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik’te yapılan değişiklikle uzaktan kimlik tespitinin biyometrik yöntemlerle veya elektronik kimlik doğrulama özelliğine sahip kimlik belgeleriyle yapılabileceği düzenlenmiş; uygulama esasları ise Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemleri ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının Ödeme Hizmetleri Alanındaki Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ’de güncellenmiştir. Her iki düzenleme de yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Buna göre uzaktan kimlik tespiti sürecine kişinin biyometrik verileri de dahil edilmiştir. T.C. kimlik kartının doğruluğu esas olarak NFC ile kontrol edilecek, belgenin güvenlik ögeleri ve görsel kontrolü kesintisiz olarak kayıt altına alınacaktır. NFC ile doğrulama yapılamazsa optik karakter tanıma, kart okuyucu veya TCMB’nin belirleyeceği diğer yöntemlere başvurulabilecektir. Kimlik kartı için tanınan bu esneklik pasaportta bulunmamaktadır: Yabancı uyruklu kişiler, MASAK esasları dahilinde yalnızca NFC özellikli pasaportla uzaktan kimlik tespitine tabi tutulabilecektir. Anonim ön ödemeli araçlar ve sürekli iş ilişkisi kapsamına girmeyen tek seferlik ödemeler gibi bazı işlemler ise uzaktan kimlik tespiti kurallarının dışında bırakılmıştır.

Değerlendirme

Düzenlemeler birlikte okunduğunda, MASAK’ın yabancı uyruklu kişilerin uzaktan müşteri edinimi için genel bir çerçeve çizdiği, SPK ve TCMB’nin de bu çerçeveyi kendi sektörlerine uyarladığı görülmektedir. Bankalar ile finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri gibi uzaktan kimlik tespitini kendi sektörel yönetmeliklerine göre yapan kuruluşlar bakımından ise yöntemin uygulanabilmesi, bu düzenlemelerde de benzer bir uyarlama yapılmasına bağlıdır. Yeni imkân, yurt dışındaki yatırımcılara ve kullanıcılara hizmet vermek isteyen aracı kurumlar, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve ödeme kuruluşları için önemli bir ticari kapı açmaktadır. Ancak bu imkân; yüksek risk sınıflandırması, kendi adına hesap şartı ve düzenli raporlama gibi sıkı tedbirlere bağlanmıştır. Yükümlülerin yeni yöntemi devreye almadan önce teknik altyapılarını, risk modellerini ve iç politikalarını bu kurallara göre güncellemesi gerekecektir.

Biyometrik verilerin ve yapay zekâ destekli canlılık testlerinin süreçte giderek daha fazla yer alması, konuyu kişisel verilerin korunması hukukuyla da doğrudan ilişkilendirmektedir. Biyometrik veriler, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında özel nitelikli kişisel veri olup ancak Kanunda öngörülen sınırlı hukuki sebeplere dayanılarak ve gerekli güvenlik önlemleri alınarak işlenebilir. Bu nedenle uzaktan kimlik tespiti süreçlerinin kişisel veri mevzuatı bakımından da gözden geçirilmesi önem taşımaktadır.